Konferencja „Narracja i pamięć” odbyła się w Warszawie 25-26 kwietnia 2012 r.

13 czerwca 2012 roku (10:38)

Dwudniowa konferencja rozpoczęła się panelem dyskusyjnym, w którym wzięło udział pięciu wybitnych naukowców z polskich i zagranicznych ośrodków badawczych: prof. dr hab. Wojciech Chlebda, dr hab. Maria Lewicka, prof. UW, dr hab. Aleksander Smalańczuk, prof. wizytujący IS PAN, prof. Carla Tonini oraz prof. dr hab. Robert Traba. Panel prowadziła dr hab. Anna Zielińska, prof. IS PAN. Paneliści reprezentowali różne dziedziny nauki, łączyło ich natomiast zainteresowanie pamięcią zbiorową i formami jej narratywizowania. Ich wystąpienia krążyły wokół rozmaitych zagadnień związanych z pamięcią, sposobami jej badania i związanymi z nią problemami. Dr hab. Aleksander Smalańczuk, prof. wizytujący IS PAN opowiedział o pracy historyka opartej na źródłach historii mówionej. Swój wywód oparł na doświadczeniach z pracy badawczej na Białorusi – narracjach mieszkańców wsi białoruskich dotyczących białoruskich partyzantów z okresu hitlerowskiej okupacji Białorusi. Narracje te stanowiły bazę dla szerszej refleksji o historii mówionej jako historycznym źródle, o narracji biograficznej i możliwości jej interpretacji. Prof. Maria Lewicka wygłosiła referat „Locus versus upamiętnienie jako odrębne formy pamięci społecznej miejsca”. Opisała wyniki swoich prac badawczych dotyczących pamięci społecznej miejsc, które po II wojnie światowej zmieniły swoją przynależność państwową, a w rezultacie również zamieszkującą ich populację i pamięć. Badania oparte były na pamięci zebranej, czyli indywidualnej pamięci mieszkańców danych miejscowości, dotyczącej ich miejsca zamieszkania. Prof. Lewicka poruszyła w wystąpieniu problem istnienia obok siebie różnych rodzajów pamięci, zwłaszcza pamięci „locus” oraz pamięci typu „pomnik” związanej z celowym upamiętnianiem ważnych wydarzeń historycznych. Referat prof. Wojciecha Chlebdy zatytułowany „Ujęzykowiona pamięć / niepamięć zbiorowa w stanowieniu zbiorowej tożsamości” poruszał problem pamięci z perspektywy językowej. Język jest nie tylko narzędziem pozwalającym na relacjonowanie poprzez różne narracje zawartości pamięci. Język pozwala również pamięć konstruować. Prof. Chlebda podkreślił, że ujęzykowiona jest nie tylko pamięć, ale i niepamięć zbiorowa – to, co chcielibyśmy z naszej zbiorowej pamięci wymazać. Szczególne znaczenie w badaniu zjawisk związanych z pamięcią i niepamięcią zbiorową ma etnolingwistyka rozumiana jako jedna z nauk tożsamościowych. Prof. Robert Traba wypowiedź dotyczącą badań historycznych opartych na historii mówionej, a zwłaszcza badań nad pamięcią zbiorową, oparł na relacji z dwóch różnych projektów: „Historia i pamięć polsko-niemieckiego pogranicza. Warmińska Purda.”, który nawiązywał do projektu pamięciowego prof. Ossowskiego z lat 1948-49. Oraz prowadzonego w Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie projektu „Polsko-niemieckie miejsca pamięci”. Jako ostatnia głos zabrała prof. Carla Tonini, która w referacie „Tożsamość. Semantyka a historia” podważyła użyteczność dla historyka pojęcia tożsamości jako nadużywanego w naukach społecznych, a przez to traktowanego jako realny byt, istniejący obiektywnie. To zaś prowadzi, według prof. Tonini, do opisu świata jako złożonego z jednolitych wewnętrznie i odmiennych od innych bytów zbiorowych takich jak narody.

Po panelu wywiązała się dyskusja z udziałem osób z sali.

Część referatowa rozpoczęła się obradami plenarnymi w Sali Okrągłego Stołu w Pałacu Staszica. Następnie uczestnicy podzielili się na dwie sekcje: jedna miała miejsce w Sali Okrągłego Stołu, druga w Sali im. Hugona Kołłątaja. Każda z sekcji zorientowana była wokół dominującego zagadnienia: narracji literackich, pamięci i tożsamości polskich Ziem Zachodnich, mniejszości i pogranicz, problematyki związanej z pamięcią Holokaustu, Kresów, pogranicza białoruskiego, odczytywania znaczeń z narracji autobiograficznych czy tożsamości Straroobrzędowców. Konferencję zamknęły obrady plenarne poświęcone zagadnieniom historii mówionej oraz różnym rodzajom konstruowania tożsamości w narracjach. W czasie konferencji naukowcy z wielu krajowych i zagranicznych ośrodków naukowych wygłosili w sumie pięćdziesiąt referatów.

Pierwszy dzień obrad zakończony został wieczorem opowieści Grupy Studnia O. „O księciu, który postanowił być sobą i inne historie”, w czasie którego referencji mogli skonfrontować tak żywo dyskutowane przez dwa dni naukowym językiem kwestie z językiem bajek i opowieści osnutych wokół tych samych zagadnień.

Organizatorzy chcieliby jeszcze raz podziękować wszystkim uczestnikom za obecność i wkład w dyskusje, zaś tych, którzy do Warszawy nie mogli przyjechać, zaprosić na kolejną, czwartą już edycję konferencji z cyklu „Konstrukcje i destrukcje tożsamości”.